سه عامل مهم در شطرنج و نکات حمله

سه عامل مهم در شطرنج وجود دارد : نیرو (مهره های شطرنج)- فضا(صفحه شطرنج) – زمان(نوبت حرکت) و  بازی شطرنج از این 3 عامل تشکیل شده است.

می توان برتریهای شطرنج را جزو این 3 عامل دانست. مثلا اگر مهره جلو هستیم برتری نیرو داریم. اگر مرکز در اختیار ما هست یا خانه های بیشتری را کنترل می کنیم برتری فضا داریم و اگر در گسترش جلو هستیم یا نوبت حرکت تعیین کننده با ما است برتری زمان داریم.  معمولا برتریها را با دو عنوان متریالی و پوزیسیونی می شناسند.  برتریها را می توان به یکدیگر تبدیل نمود مثلا اگر برتری پیاده داریم. برای بدست آوردن فضا یا زمان آن را قربانی کنیم. اما تفاوت مهمی که وجود دارد این است که برتری فضا و مخصوصا زمان پایدار نیستند و امکان دارد بر اساس وضعیت بعد از چند حرکت آن برتری را از دست بدهیم.

در شروع بازی نیز سفید بخاطر اول بازی نمودن برتری زمان دارد. در بعضی از شروع بازیها سفید با دادن قربانی پیاده و به ندرت سوار برتری نیرو به حریف می دهد تا برتری زمان(گسترش سریع) یا فضا(گرفتن یا کنترل مرکز) بدست آورد که آن را گامبی می نامند.

اشتاینیتز اولین قهرمان جهان می گوید : "کسی که برتری دارد باید حمله کند."  وقتی شما نسبت به حریف برتری دارید (نیرو، فضا یا زمان) یعنی در مجموع این سه عامل وضعیت به نفع شما می باشد. پس در جنگ با حریف می توانید پیروز شوید. ولی اگر برتری شما پایدار نباشد یعنی از نوع برتری فضا یا زمان باشد. شما حتما باید در حمله شتاب کنید چون امکان دارد آن را از دست بدهید. بخاطر همین در مواقعی که برتری نیرو داریم می توان حتی حمله نکرد بلکه بسته به نوع وضعیت چون برتری پایدار داریم. می توان بازی را ساده نمود یعنی مهره ها را تعویض نماییم. تا برتری ما بیشتر مشخص شود. مثلا اگر حریف به ارزش 25 پیاده نیرو دارد و ما به ارزش 27 پیاده در جنگ خیلی مشخص نیست که پیروز باشیم. چون تعداد مهره ها زیاد است ولی اگر به اندازه 20 پیاده تعویض نماییم آن وقت حریف 5 پیاده و ما 7 پیاده داریم که در جنگ پیروزی راحت تر است. اما برعکس اگر برتری زمان یا فضا داریم در اکثر مواقع تعویض برتری را کاهش می دهد و از بین می برد چون با تعویض مهره ها برتری ها نیز به بیرون هدایت می شوند. چون برتری فضا و زمان توسط مهره ها بدست می آیند که اگر تعویض شوند مخصوصا آنهایی که این برتری را بدست آورده اند؛ این برتری نیز کاهش یافته یا از بین می رود. برعکس آن کسی که فضای کمی دارد یا نوبت حرکت عقب است و مهره هایش تحرک کمتری دارند باید تعویض کند.

حال اگر مهره عقب هستیم یا وضعیت مهره هایمان بد است(مثلا در یک سمت یا جناح داریم شکست می خوریم) چه کاری باید انجام دهیم؟ جواب واضح است باید حمله کنید. حتی اگر آشکارا بخاطر برتری مهره، حریفتان برنده است. باز چاره ای ندارید. حمله کنید. اما به کجا و چگونه ؟ اگر از نظر نیرو ضعیف تر هستید تقریبا فقط باید شاه حریف را هدف بگیرید البته دام های گرفتن مهره هم شاید امکان پذیر باشد ولی در اکثر موارد بهترین شانس حمله به شاه است. البته اگر در یک جناح شکست خورده اید و نیروهای شما تحمل مقاومت را ندارند احتمالا در سمت دیگر بتوانید دست بکار شوید اگر در جناح وزیر شکست خورده اید در جناح شاه تدارک حمله ببینید برای این منظور می توانید تمام مهره های خود را نیز به پیش برانید حتی پیاده های محافظ شاهتان را !

این موضوع شبیه فوتبال است که وقتی یک تیم بازنده است و تعداد گل های خورده فرقی نمی کند تیمی که عقب هست چاره ای جز حمله ندارد و اگر حمله جواب ندهد و وقت هم کم باشد حتی دروازه بان هم به جلو می آید. یعنی استفاده از تمام نیروها .

در شطرنج هم وقتی نیرو عقب هستید و جبرانی وجود ندارد یا با وجود ماتریال برابر پوزیسیون شما بد است و بازنده هستید. دیگر جایی برای محتاط بازی کردن باقی نمی ماند. حتی از دادن قربانی هم نباید بترسید . باید بسیار فعال بازی کنید. می توانید برای حمله برنامه ریزی کنید و در لحظه مناسب دست به کار شوید. فقط بر اساس وضعیت و امکانات خود نقطه حمله را پیدا کنید ببینید از کدام سمت می توانید به حریف ضربه بزنید طوری که فشار حمله او کاهش یافته یا مجبور به عقب نشینی شود. مرکز ، جناح شاه یا جناح وزیر